Stolice i Stołeczności
LXXIV Ogólnopolska Sesja Stowarzyszenia Historyków Sztuki
Warszawa, 26–27 listopada 2026 r.

90-lecie pierwszej ogólnopolskiej konferencji zorganizowanej przez Stowarzyszenie Historyków Sztuki w czerwcu 1936 r. w Warszawie, stanowi doskonałą okazję do podjęcia dyskusji nad zagadnieniem stołeczności jako zjawiska historyczno-artystycznego od czasów antyku przez wczesnośredniowieczne sedes Regni principales aż po współczesność. Chcemy przyjrzeć się temu zjawisku i sposobom – tradycjom postrzegania stołeczności w perspektywie czasowej i geograficznej. Interesować nas będą ośrodki władzy i miejsca tożsamości budujące centra narodowe i regionalne. A zatem będą interesowały nas takie zagadnienia jak tworzenie się stołeczności i jej degradacja, elementy budujące stołeczność – podobieństwa i różnice, wpływ stołeczności na organizmy miejskie, ale też na najrozmaitsze formy artystyczne, które pojawiają się w takich ośrodkach. Pytać będziemy też o miejsca pamięci stołecznych ośrodków w kontekście patronatu władzy, ale też elitarności i egalitarności przestrzeni.

Oba tytułowe terminy – stolica i stołeczność – rozumiemy nie tylko w odniesieniu do  centrum władzy, czy państwowości, lecz także ośrodków tożsamości regionalnej (np. Katowice w II RP jako stolica województwa śląskiego itp.), rodowej (np. stolice „państw” magnackich w zdecentralizowanej Rzeczpospolitej) i religijnej (miasta katedralne i ich atrybuty a siedziby biskupów). Poszczególne przypadki, będące przedmiotem proponowanych wystąpień, winny wykraczać poza zamknięte studia, a poprzez ulokowanie w szerszym kontekście stanowić asumpt do refleksji nad naturą procesów związanych z tkanką miejską i krajobrazem kulturowym (np. stolice średniowiecznej Polski na tle stolic księstw i królestw w Europie Środkowej). Chodzi zatem o refleksję nad znajdującymi odbicie w procesach artystycznych aspiracjami określonych wspólnot, budujących swoją tożsamość za pomocą określonych, zmieniających się w czasie, funkcji i form (np. kreowanie stołeczności Warszawy za Wazów, królów-rodaków i Wettynów; atrybuty stołeczności Krakowa i Warszawy po 1596 r.). Jedynie w pewnych okolicznościach i na etapach historii związane były one z kontekstem państwa narodowego, a mogły dotyczyć również wspólnot etnicznych czy rodowych, dotyczących dynastii lub regionu. Chodzi wreszcie o refleksję nad związkiem stołeczności z pojęciami takimi jak pamięć przeszłości i symboliczne znaki identyfikacji narodowej/rodowej/innej (?) oraz modernizacja, czyli otwarcie ku przyszłości. Nasuwa się pytanie o ich wzajemną relację – kolidują czy się wzmacniają, a może są w równym stopniu koniecznymi cechami ośrodków aspirujących do pełnienia roli stolic (np. Łódź jako niedoszła stolica Polski po 1945 r.). Ciekawa jest tu kwestia urbanistyki i procesów miastotwórczych, a także zagadnienia związane z utratą stołeczności (np. casus Krakowa i nostalgiczna wizja przeszłości; pojęcie stolic polskich w dobie zaborów).

Chcemy więc, aby sesja o stolicach i stołecznościach stanowiła poszerzenie rozważań o nowe perspektywy badawcze i niewykorzystane dotąd sposoby widzenia. Celem jest więc szeroka analiza zjawiska stołeczności kulturowego, religijnego i politycznego w kontekście sztuki dawnej jak i współczesnej.

Zgłoszenia na sesję prosimy wysłać do 30 czerwca na adres: sesjaogolnopolska@shs.pl 

Zgłoszenie powinno zawierać: imię i nazwisko, stopień/tytuł naukowy, afiliację, dane adresowe (e-mail, adres korespondencyjny); temat wystąpienia oraz abstrakt (maksymalnie 1800 znaków), na którego wygłoszenie przewidziane jest 20 minut. Lista referatów wyłonionych w trybie konkursowym zostanie ogłoszona do 30 września.

Rada Naukowa
prof. dr hab. Anna Sylwia Czyż
prof. dr hab. Jarosław Jarzewicz
prof. dr hab. Małgorzata Omilanowska
prof. dr hab. Jakub Sito
prof. dr hab. Marek Walczak
prof. IS PAN Anna Kostrzyńska-Miłosz
dr Katarzyna Nowakowska-Sito