2025
"Miejsca sztuki. Od tradycyjnych muzeów do innowacyjnych form wystawiennictwa"
Będzie to okazja do wspólnego namysłu nad jednym z najważniejszych obszarów aktywności historii sztuki, jakim jest prezentacja sztuk wizualnych. Tematyka zbiorów, kolekcjonowania i wystawiennictwa jest ściśle związana z rozwojem historii sztuki jako dyscypliny, która od końca XX w. do dzisiaj przeżywa szczególnie ożywioną refleksję teoretyczną i metodologiczną. Zwrot tzw. nowej muzeologii w istotny sposób akcentował ekspresję i sens kolekcji, jej potencjał narracyjny, czy też rozmaite interakcje z widzem. Na to zainteresowanie ekspozycją jako figurą retoryczną, tworzącą quasi-filmowe sekwencje, nałożyły się innowacje technologiczne obecne w samej działalności muzealnej, jak i wypełniające przestrzeń ekspozycyjną, tworząc efekt immersji.
Biorąc pod uwagę narastające wyostrzenie spojrzenia na problematykę muzealną, jak i materialną budowę/rozbudowę wielu instytucji muzealnych w wymiarze globalnym, w tym zwłaszcza niezwykle dynamiczne procesy wzrostu młodej muzeologii w Europie Środkowo-Wschodniej, proponujemy szerszą refleksję, która objęłaby zarówno historyczne wzory i pierwowzory „domu sztuki”, jak i perspektywy jego rewitalizacyjnej modyfikacji i ożywczego przeobrażania. Szczególne miejsca, kolekcje, całościowe projekty artystyczne, w różny sposób przyczyniały się do kształtowania pokazów, w XIX i XX w. wyznaczając różne profile ustanawiania kolekcji – od publicznych muzeów, gromadzących dzieła sztuki i pamiątki historyczne, poprzez całościowe kreacje artystyczne w duchu estetyzmu i funkcjonalizmu, wreszcie muzea typu block-buster oferujące gigantyczne przestrzenie wypełnione treścią transmitowaną w różnych mediach. W odwróconej perspektywie muzea i wypełniające je dzieła sztuki bywały przedmiotem obserwacji krytycznej, tematem malarstwa i grafiki, w tym niekiedy wizualnych komentarzy satyrycznych, jak też przedmiotem literackiego i eseistycznego opisu oraz nieustannej dokumentacji fotograficznej i filmowej, inspiracją, pretekstem i tłem dla działań performatywnych o charakterze artystycznym po rozmaite formy edukowania i aktywizacji publiczności.
Dla naszych rozważań szczególnie ważne będą zindywidualizowane projekty, które zakorzenione były/są w określonych ramach kulturowych, zyskują swoje znaczenie poprzez ekspresję znaczeń, wynikających z kooperacji i współdziałania, tworzą istotne miejsca kulturowe. W swoich rozważaniach chcielibyśmy zaproponować taki wybór obszarów badawczych, które konfrontują uniwersalizm z regionalizacją, wynikają ze społecznych relacji i wzmacniają więzi społeczne, tworząc fragmentaryczne narracje, zamiast projektów całościowych. W tej postaci „dom sztuki”, muzeum jako archiwum, muzea fotografii, albo nawet model muzeum jako świątyni sztuki, dziewiętnastowieczny koncept The House Beautiful, stanowiący ideę zanurzonego w historii, ale nie poddanego chronologii doświadczania sztuki, nie muszą mieć zabarwienia anachronicznego, ale mogą łączyć innowacyjne metody wystawiennicze, konsekwentnie rozwijane plany kolekcjonerskie z wyrazistą retoryką, odnoszącą się do miejsca, przekładającego miejsce na wartości komunikacyjne z publicznością, wytwarzając poczucie zażyłości wpisane w tradycyjne znaczenia domu i sztuki. W tym samym stopniu interesujące są także procesy artystyczne realizowane w przestrzeni publicznej wzajemnie się przenikające i ustanawiające szczególne walory miejsca.
- architekturę muzealną i jej dynamiczne przemiany stylistyczne w XX i XXI wieku
- historię wystaw i tworzenia kolekcji jako medium antropologii kulturowej
- znaczenie artefaktu i dzieła w nowoczesnej ekspozycji muzealnej (jego dekontekstualizacji i rekonstektualizacji)
- alternatywne przestrzenie i strategie wystawiennicze z uwzględnieniem niekonwencjonalnych miejsc prezentacji
- nowatorskie formy pracy z kolekcją muzealną oraz inkluzywne działania kuratorskie i edukacyjne
- zróżnicowane modele pozycjonowania muzeum w odbiorze społecznym – od świątyni sztuki, poprzez miejsce rozrywki po źródło przyjemności
- nowe techniki i technologie w służbie wystawiennictwa
2024
Badania nad sztuką starożytną w Polsce:
tradycja – teraźniejszość – perspektywy
LXXII Sesja Ogólnopolska Stowarzyszenia Historyków Sztuki
Poznań, 21-22 listopada 2024 r.
Jubileusz Stowarzyszenia Historyków Sztuki przypadający w tym roku, stanowi doskonałą okazję do zorganizowania sesji naukowej, podczas której zostanie podjęta dyskusja nad zagadnieniem kluczowym dla wykształcenia się całokształtu dyscypliny nauk o sztuce w Polsce. Mowa oczywiście o badaniach nad sztuką starożytną, które choć mają w naszym kraju długą tradycję i wciąż są realizowane, nie doczekały się jeszcze syntetyzująco-programowego opracowania. Oczywiście pewne wątki tej tematyki były już dyskutowane, ale w sposób mocno wycinkowy. Można się wręcz pokusić o stwierdzenie, że charakterystycznym elementem tych badań przez dziesięciolecia było – i wciąż w dużej mierze jest – daleko posunięte ich rozproszenie, nie tylko instytucjonalne, ale też dyscyplinarne. To poniekąd zaskakujące, zważywszy na to, iż niemal wszystkie ośrodki akademickie w Polsce, w których badania nad sztuką starożytną są realizowane, ostatecznie wywodzą się z tradycji krakowsko-lwowskiej. Tradycji ukształtowanej na przełomie XIX i XX w. przez Józefa Łepkowskiego, Piotra Bieńkowskiego i Edmunda Bulandę, których uczniowie przyczynili się znacząco do powstania centrów archeologii i historii sztuki klasycznej w Poznaniu (1923) i w Warszawie (1931), a po wojnie także we Wrocławiu.
Przyczyny i przebieg tego zróżnicowania same w sobie stanowią istotny problem, wart podjęcia pogłębionej refleksji, która powinna stanowić jeden z istotnych wątków pierwszego dnia konferencji. W tym samym dniu przewidziane są wystąpienia traktujące o dziejach odmiennych od akademickich form zainteresowania sztuką starożytną, takich jak kolekcjonerstwo, szeroko rozumiane znawstwo, muzealnictwo, etc. W trakcie drugiego dnia sesji oczekiwane są referaty prezentujące obecne badania, oraz dyskusja nad możliwymi kierunkami rozwoju historii sztuki klasycznej w Polsce.
Zamiarem organizatorów jest położenie nacisku na interdyscyplinarność, ale nie traktowaną jako czysto teoretyczny postulat, lecz element w dużej mierze definiujący specyfikę studiów nad sztuką starożytną. Zacieśnienie więzów między przedstawicielami różnych środowisk może stanowić siłę „polskiej szkoły” i pozwolić na realizację całościowego podejścia do zagadnień tradycji antycznej, nie tyle wynikającego z tradycji XIX-wiecznego Altertumswissenschaft, ale z nowoczesnego zwrotu metodologicznego w humanistyce. Dlatego też kluczowe jest zaproszenie do udziału w konferencji badaczy reprezentujących poza historią sztuki także archeologię, historię, filologię klasyczną, religioznawstwo, czy też specjalistów z zakresu nauk ścisłych. Obecność reprezentantów tych dziedzin na sesji zorganizowanej w ramach tak prestiżowej serii nie tylko może zaowocować pogłębieniem refleksji
nad dyskutowanymi problemami, ale co równie istotne dla przyszłości badań, przełamać wskazane wyżej podziały organizacyjne. Krokiem w tym właśnie kierunku jest zaangażowanie w proces organizacji konferencji – poza samym Stowarzyszeniem Historii Sztuki – także Wydziału Nauk o Sztuce UAM oraz Muzeum Narodowego w Poznaniu. Z jednej strony odzwierciedla to rozproszoną rzeczywistość badań nad sztuką klasyczną w Polsce, a z drugiej buduje wspólne i interdyscyplinarne perspektywy na przyszłość.
Wśród przedmiotów rozważań proponujemy:
Naczynia z grafiki pochodzą ze zbiorów Sztuki Starożytnej i Kolekcji Sztuki Antycznej, Starożytnego Egiptu i Wschodu Muzeum Narodowego w Warszawie.